Sân vườn phong cách Bali: Thiết kế và thi công tại Thành phố Hồ Chí Minh
Điều khiến người ta nhớ về một kỳ nghỉ ở Bali hiếm khi là một món đồ cụ thể. Đó là cảm giác: bước chân trần trên đá mát, tiếng nước róc rách đâu đó, một khoảng hiên mở ra vườn xanh nơi trong và ngoài gần như không còn ranh giới. Nhiều gia chủ muốn mang đúng cảm giác ấy về nhà mình, và đó là điều một sân vườn phong cách Bali hướng tới.
Sân vườn phong cách Bali không phải là gắn vài bức tượng và một mái lá rồi gọi tên. Nó là cách tổ chức không gian để con người sống chậm lại và gần thiên nhiên hơn. Bài viết này nói về những yếu tố làm nên tinh thần ấy và cách áp dụng tại khí hậu Việt Nam. Đây là một trong các phong cách thuộc dịch vụ thiết kế và thi công cảnh quan trọn gói của Silver Cloud Landscape; với nhà ở, bạn có thể đọc thêm về thiết kế sân vườn biệt thự.
Đặc trưng phong cách Bali
Trước khi nói tới vật liệu hay cây cối, cần hiểu tinh thần. Phong cách Bali không theo đuổi sự phô trương, mà theo đuổi sự thư thái và kết nối với tự nhiên. Mọi yếu tố trong vườn đều phục vụ một mục tiêu: làm chậm nhịp người ở trong đó.
Đặc trưng dễ nhận nhất là sự xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài, với những khoảng hiên mở, lối đi dẫn người ta đi qua vườn, và tầm nhìn luôn chạm vào cây xanh. Tiếp theo là sự hiện diện của nước, gần như không thể thiếu, vì âm thanh và mặt nước là thứ tạo cảm giác tĩnh. Cuối cùng là vật liệu mộc và bàn tay thủ công: đá tự nhiên, gỗ, mái lá, những thứ già đi đẹp theo thời gian thay vì cố tỏ ra mới. Tinh thần Bali là một khu vườn để sống cùng, không phải để ngắm từ xa.
Một đặc điểm khác ít người để ý là sự bất đối xứng có chủ đích. Khác với những khu vườn cổ điển ưa sự cân đối, vườn Bali tổ chức không gian theo cách tự nhiên hơn, nơi mọi thứ trông như đã ở đó từ lâu thay vì được sắp đặt. Chính sự ngẫu nhiên có tính toán này tạo cảm giác thư giãn, vì mắt người không bị buộc phải đi theo một trật tự cứng nhắc. Đây cũng là lý do một sân vườn phong cách Bali làm tốt thường trông giản dị, dù phía sau nó là rất nhiều quyết định tinh tế.
Trị An Retreat: hiên và sân trong xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài, đúng tinh thần gần Bali.
Vật liệu đặc trưng
Vật liệu là nơi tinh thần Bali hiện ra rõ nhất, vì phong cách này dựa nhiều vào chất liệu thật và sự mộc mạc hơn là vào hình khối cầu kỳ.
Đá tự nhiên được dùng cho lối đi, tường và quanh mặt nước, mang lại cảm giác mát và gần đất. Gỗ xuất hiện ở hiên, sàn và các chi tiết, tạo sự ấm áp đối lập với đá. Mái lá hoặc vật liệu lợp tự nhiên tạo bóng và một nét nhiệt đới đặc trưng. Điểm chung của những vật liệu này là chúng đẹp hơn khi cũ đi, phủ rêu nhẹ và in dấu thời gian, đúng tinh thần một khu vườn càng sống lâu càng có chiều sâu. Dưới khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, việc chọn và xử lý vật liệu đúng cách quyết định khu vườn giữ được vẻ mộc đẹp hay nhanh xuống cấp.
Cây cối và tiểu cảnh
Cây trong một sân vườn Bali không xếp hàng ngay ngắn như vườn kiểu Pháp. Chúng được bố trí để trông như tự nhiên vốn vậy, dày dặn và nhiều tầng lá, tạo cảm giác một góc nhiệt đới nguyên bản.
Những loài lá to và dáng phóng khoáng như chuối cảnh, thiên điểu, cau và các loại dương xỉ tạo nên lớp nền xanh đặc trưng. Xen vào đó là các tiểu cảnh nhỏ: một chậu sen, một hốc đá, một bể nước tĩnh, những điểm dừng cho mắt nghỉ. Mục tiêu không phải trồng cho nhiều, mà là tạo những lớp xanh có chiều sâu để người đi trong vườn luôn có cảm giác được bao bọc. Mặt nước kết hợp cây xanh là công thức tạo sự thư thái mà nhiều nghiên cứu về không gian gần thiên nhiên đã ghi nhận, như tổng hợp trong báo cáo 14 Patterns of Biophilic Design của Terrapin Bright Green.
Cũng cần thành thật rằng một khu vườn nhiều tầng lá như vậy không tự duy trì. Cây xanh tiếp tục lớn lên và thay đổi theo thời gian, nên một sân vườn Bali cần được cắt tỉa và chăm đều để giữ được vẻ dày dặn mà vẫn gọn gàng, thay vì rậm rạp thành rối. Điều này nên được tính ngay từ khâu thiết kế: chọn loài vừa hợp khí hậu vừa không quá khó chăm, để khu vườn đẹp bền mà không trở thành gánh nặng cho gia chủ sau vài mùa.
Ánh sáng và lối đi
Một khu vườn Bali sống cả ban ngày lẫn ban đêm, và ánh sáng là thứ quyết định nó có còn tồn tại sau khi trời tối hay không. Ánh sáng ở đây không nhằm chiếu cho sáng, mà nhằm tạo chiều sâu và sự ấm cúng.
Đèn thường được giấu kín, hắt nhẹ lên thân cây, ven mặt nước hay dưới mái hiên, giữ lại những vùng tối có chủ đích để không gian thêm lãng mạn. Lối đi đóng vai trò dẫn dắt trải nghiệm: một lối đá uốn lượn qua vườn khiến người ta đi chậm lại và khám phá, thay vì băng thẳng tới đích. Khi ánh sáng và lối đi được tính cùng nhau, một buổi tối đi dạo trong vườn trở thành một phần đáng nhớ của ngày, chứ không chỉ là di chuyển từ điểm này sang điểm khác.
Lối đi trong vườn Bali cũng thường được làm bằng đá đặt rời trên nền cỏ hoặc sỏi, để bước chân cảm nhận được chất liệu và để nước mưa thấm xuống đất thay vì chảy tràn. Chi tiết nhỏ này vừa đẹp vừa có công năng, đúng tinh thần mọi yếu tố trong vườn đều phục vụ cả giác quan lẫn sự bền vững. Người đi trên lối đá ấy vô thức chậm lại, và sự chậm lại chính là điều khu vườn muốn mang lại.
Silver Cloud Landscape đã làm cho ai
Cần thành thật một điều: không phải dự án nào cũng là một bản sao Bali. Đôi khi giá trị nằm ở việc thấm được tinh thần ấy rồi diễn đạt bằng ngôn ngữ của chính khu đất, thay vì sao chép hình thức.
Trị An Retreat ven hồ ở Đồng Nai là một công trình mang nhiều nguyên tắc gần với tinh thần Bali, dù bản thân nó là một khu nghỉ mái cỏ chứ không phải một khu vườn Bali theo nghĩa đen. Ở đây vật liệu tự nhiên, mặt nước của hồ, những khoảng hiên gỗ mở ra sân trong và nhịp sống chậm cùng tạo nên cảm giác thư thái mà người ta tìm tới Bali để có. Bài học thiết kế là tinh thần quan trọng hơn nhãn phong cách: một khu vườn chạm được vào sự tĩnh và sự gần gũi với tự nhiên thì đã đạt điều cốt lõi, bất kể ta gọi tên nó thế nào.
Hai chậu sen và hiên gỗ tại Trị An: nước và vật liệu mộc tạo nên sự tĩnh.
Nếu bạn muốn một sân vườn mang tinh thần này tại nhà mình, chi phí phụ thuộc vào diện tích, hệ mặt nước và vật liệu, nên cần tính riêng; bạn có thể tham khảo trước chi phí thiết kế cảnh quan. Với một dự án dài hạn, nên gặp vài đơn vị để so sánh cách họ hiểu nhu cầu của bạn. Liên hệ Silver Cloud Landscape qua số 077 397 8165 hoặc email hello@silvercloudgarden.com để đặt một buổi khảo sát.
Câu hỏi thường gặp
Sân vườn phong cách Bali có hợp với nhà phố không?
Hợp, nếu tiết chế. Trong diện tích nhỏ, nên tập trung vào vài yếu tố cốt lõi như một mặt nước nhỏ, vật liệu mộc và một khoảng hiên mở, thay vì cố nhồi mọi chi tiết. Tinh thần thư thái mới là điều quan trọng, không phải số lượng yếu tố.
Vật liệu mộc như đá và gỗ có bền dưới khí hậu Việt Nam không?
Bền nếu được chọn và xử lý đúng. Khí hậu nóng ẩm khiến vật liệu tự nhiên cần được xử lý chống ẩm và mối mọt từ đầu, và cần một lịch bảo trì nhẹ để giữ vẻ đẹp mộc thay vì để xuống cấp.
Có nhất thiết phải có mặt nước không?
Không bắt buộc, nhưng nước là yếu tố tạo cảm giác tĩnh đặc trưng nhất của phong cách này. Nếu không có điều kiện làm hồ, một bể nước tĩnh nhỏ hoặc một mạch nước chảy nhẹ cũng đủ mang lại âm thanh và sự thư thái.
Có lẽ điều một sân vườn phong cách Bali dạy ta không phải là cách bài trí, mà là một nhịp sống. Khi khu vườn khiến ta tự nhiên đi chậm lại, ngồi xuống và lắng nghe tiếng nước, nó đã làm xong việc của mình. Phần còn lại chỉ là để ta sống cùng nó mỗi ngày.
