Nếu có một họ cây dành cho cả người mới lẫn người chơi cây lâu năm, đó là philodendron. Sự đa dạng của nó gần như vô tận, từ những dây leo lá tim nhỏ rủ xuống kệ, tới những cây thân đứng lá xẻ to bản như tác phẩm điêu khắc. Điểm chung là chúng đều dễ tính một cách đáng ngạc nhiên so với vẻ ngoài ấn tượng.
Chính sự dễ tính đó khiến nhiều người sưu tầm nhiều dòng cùng lúc, và may mắn là cách chăm về cơ bản giống nhau. Hiểu đặc tính chung của họ cây này giúp bạn chăm tốt mọi dòng, cũng như cách chúng tôi luôn bắt đầu từ bản chất khi thiết kế và thi công cảnh quan. Bài viết giúp bạn nắm những gì cần biết để philodendron luôn xanh đẹp.
Giới thiệu họ philodendron
Philodendron là một chi cây thân thảo nhiệt đới với hàng trăm loài, nguồn gốc chủ yếu từ rừng mưa châu Mỹ. Trong tự nhiên, nhiều loài bám và leo lên thân cây lớn để tìm sáng, số khác mọc thành bụi thân đứng. Sự đa dạng về dáng và lá là điều làm nên sức hút của họ cây này trong trang trí.
Về cơ bản, philodendron chia thành hai nhóm theo cách phát triển. Nhóm leo có thân dài, thường được cho leo cọc hoặc trồng chậu treo để buông rủ. Nhóm thân đứng mọc tỏa từ tâm thành bụi lớn, lá to bản và dáng bề thế hơn. Biết cây thuộc nhóm nào giúp bạn bố trí và chăm đúng cách.
Điểm hấp dẫn của philodendron là tốc độ lớn khá nhanh khi hợp điều kiện, cho người trồng cảm giác thành quả rõ. Lá mới mở ra đều đặn, và nhiều dòng có màu lá hoặc vân đặc biệt. Đây cũng là lý do philodendron thường được giới thiệu như một họ cây vừa đẹp vừa dễ, phù hợp để bắt đầu sưu tầm.
Một điểm cần lưu ý là nhựa cây có thể gây kích ứng, nên đặt cây xa tầm với của trẻ nhỏ và vật nuôi. Đây là lưu ý chung cho nhiều cây họ ráy chứ không riêng philodendron. Chỉ cần chút cẩn thận khi cắt tỉa là đủ để dùng cây an toàn trong nhà.
Các dòng phổ biến đáng trồng
Trong nhóm leo, dòng lá tim xanh là loại quen thuộc và dễ chăm nhất, hợp trồng chậu treo cho thân rủ xuống. Dòng Brasil có vân vàng xanh nổi bật trên lá tim, mang lại điểm màu vui mắt. Dòng micans lá tim phủ nhung mềm, ánh đồng khi gặp sáng, là lựa chọn được nhiều người yêu thích vì vẻ tinh tế.
Trong nhóm thân đứng, dòng selloum và các dòng họ hàng có lá lớn xẻ thùy sâu, tạo khối xanh bề thế cho không gian rộng. Dòng birkin nổi bật với các sọc trắng mảnh trên nền lá xanh, dáng gọn hợp để bàn. Mỗi dòng mang một tính cách riêng, từ mộc mạc tới cầu kỳ.
Ngoài ra còn nhiều dòng vân loang hoặc màu lạ được săn lùng vì hiếm, nhưng thường khó chăm và cần nhiều sáng hơn. Với người mới, nên bắt đầu từ dòng lá tim xanh hoặc Brasil để làm quen. Khi đã quen nhịp chăm, bạn có thể mở rộng sang các dòng đặc biệt hơn một cách tự tin.
Khi sưu tầm nhiều dòng, nên nhóm các cây cùng nhu cầu lại gần nhau. Vì cách chăm các dòng khá giống nhau, việc này giúp bạn tưới và chăm đồng loạt dễ dàng. Một góc tập hợp nhiều dòng cũng tạo hiệu ứng thị giác phong phú, khoe được sự đa dạng của họ cây này.
Điều kiện sống tối ưu
Về ánh sáng, philodendron ưa sáng gián tiếp đủ mạnh và tránh nắng trực tiếp gay gắt. Ánh sáng đủ giúp lá lên màu đẹp và cây giữ dáng gọn. Thiếu sáng khiến thân vươn dài, lá nhỏ và thưa. Các dòng vân màu cần nhiều sáng hơn dòng xanh, vì phần lá nhạt màu quang hợp kém hơn.
Về giá thể, cây cần hỗn hợp tơi thoáng và thoát nước tốt, tương tự giá thể cho các cây họ ráy. Trộn thêm vỏ thông và vật liệu tạo thoáng giúp rễ thở và tránh úng. Đất bí giữ nước lâu là nguyên nhân chính gây thối rễ. Chậu cần lỗ thoát đủ lớn và không nên để chậu ngâm trong đĩa nước.
Về nước, nguyên tắc là để lớp đất mặt khô bớt rồi mới tưới đẫm, sau đó đổ bỏ nước thừa. Kiểm tra đất đáng tin hơn đếm ngày, vì nhu cầu thay đổi theo mùa và vị trí. Philodendron ưa ẩm nhẹ nhưng chịu khô tốt hơn chịu úng, nên khi nghi ngờ thì nên chờ thêm rồi mới tưới.
Lịch chăm sóc theo mùa
Mùa nắng là giai đoạn cây phát triển mạnh, ra lá mới đều. Đây là lúc nên bón nhẹ và đều để hỗ trợ cây, ưu tiên phân loãng tránh cháy rễ. Cây cũng hút nước nhanh hơn nên cần tưới thường xuyên hơn. Đồng thời theo dõi và cho cây leo cọc nếu là dòng leo, để cây phát triển đúng dáng.
Mùa mưa và những giai đoạn trời mát, cây chậm lại nên cần giảm tưới và giảm bón. Đặc biệt chú ý thoát nước vì độ ẩm cao dễ gây úng. Đây cũng là lúc nên tỉa bớt lá già và thân leo quá dài để cây gọn và thông thoáng, hạn chế nấm bệnh phát triển trong điều kiện ẩm.
Quanh năm, lau lá định kỳ giúp cây quang hợp tốt và trông sạch đẹp. Quan sát đều giúp phát hiện sớm dấu hiệu suy yếu. Nếu cây gặp vấn đề nghiêm trọng, có thể tham khảo cách cứu cây sắp chết. Chăm đều đặn vài thao tác nhỏ tốt hơn nhiều so với chăm dồn rồi bỏ bê.
Sâu bệnh thường gặp
Vấn đề phổ biến nhất là vàng lá do úng. Lá vàng nhũn kèm đất luôn ướt là dấu hiệu rõ. Cách xử lý là ngưng tưới, kiểm tra thoát nước, và nếu nặng thì nhấc cây ra cắt bỏ rễ thối rồi trồng lại vào giá thể thoáng. Phòng tránh bằng cách dùng giá thể thoát nước và tưới có kiểm soát.
Về côn trùng, philodendron có thể bị rệp sáp và nhện đỏ khi không khí khô và bí. Chúng hút nhựa làm cây yếu và lá xấu. Khi mật độ thấp, lau bằng khăn ẩm hoặc xịt nước rửa trôi. Khi nặng hơn, dùng dung dịch trừ sâu sinh học và lặp lại theo chu kỳ để diệt lứa mới nở.
Nhìn chung philodendron ít bệnh nếu được giữ đúng điều kiện. Một cây đủ sáng, giá thể thoáng và tán thông thoáng hiếm khi gặp rắc rối lớn. Bạn có thể phối philodendron cùng những dòng dễ chăm khác như cây pothos để tạo một góc xanh phong phú mà vẫn nhẹ công chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Cây philodendron có dễ chăm không?
Khá dễ, đây là một trong những họ cây cảnh dễ tính nhất. Cây cần sáng gián tiếp, giá thể tơi thoáng và tưới có kiểm soát. Cách chăm các dòng về cơ bản giống nhau, nên khi quen một dòng bạn có thể chăm tốt các dòng khác.
Vì sao lá philodendron bị vàng?
Phổ biến nhất là úng nước, nhận biết qua lá vàng nhũn kèm đất luôn ướt. Nên ngưng tưới, kiểm tra thoát nước và nếu nặng thì cắt bỏ rễ thối rồi trồng lại vào giá thể thoáng. Thiếu sáng kéo dài cũng làm cây thưa và nhạt.
Philodendron nên trồng giá thể gì?
Cây cần hỗn hợp tơi thoáng và thoát nước tốt, tương tự giá thể cho cây họ ráy, thường trộn thêm vỏ thông và vật liệu tạo thoáng. Đất bị giữ nước lâu là nguyên nhân chính gây thối rễ, nên chậu cần lỗ thoát đủ lớn.
Nên chọn dòng philodendron nào cho người mới?
Nên bắt đầu từ dòng lá tim xanh hoặc Brasil vì dễ chăm và phổ biến. Các dòng vân loang hoặc màu lạ đẹp nhưng khó chăm hơn và cần nhiều sáng hơn, nên để dành khi đã quen nhịp chăm sóc.
